१७ एप्रिल १९५२ रोजी स्वतंत्र भारताची ‘पहिली लोकसभा’ अस्तित्वात आली

१७ एप्रिल १९५२ रोजी स्वतंत्र भारताची ‘पहिली लोकसभा’ अस्तित्वात आली

अकलूज वैभव न्यूज नेटवर्क
संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे
अकलूज दिनांक 17/04/2026 :
१७ एप्रिल १९५२ रोजी भारतातील पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुकांनंतर या लोकसभेची स्थापना झाली, जी भारतीय लोकशाहीच्या इतिहासातील एक अत्यंत महत्त्वाची घटना होती.
१. पहिली लोकसभा निवडणूक (१९५१-१९५२):
– निवडणूक प्रक्रिया: २५ ऑक्टोबर १९५१ ते २१ फेब्रुवारी १९५२ या काळात (सुमारे ४ महिने) ही निवडणूक पार पडली.
– मतदार: पहिल्यांदाच १८ वर्षांवरील (प्रौढ मताधिकार) नागरिकांना मतदानाचा अधिकार मिळाला.
– जागा: पहिल्या लोकसभेत एकूण ४८९ जागा होत्या.
२. स्थापना आणि कार्यकाळ:
– स्थापना: १७ एप्रिल १९५२.
– पहिले अधिवेशन: १३ मे १९५२ रोजी संसदेचे पहिले अधिवेशन सुरू झाले.
– कार्यकाळ: ही लोकसभा आपला ५ वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण करून ४ एप्रिल १९५७ रोजी विसर्जित करण्यात आली.
३. महत्त्वाचे नेते आणि निकाल:
– पंतप्रधान: जवाहरलाल नेहरू (भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस) हे देशाचे पहिले लोकशाही मार्गाने निवडून आलेले पंतप्रधान बनले.
– अध्यक्ष (Speaker): गणेश वासुदेव मावळणकर (जी.व्ही. मावळणकर) हे लोकसभेचे पहिले अध्यक्ष होते.
– उपाध्यक्ष: अनंतसयनम अय्यंगार.
– विरोधी पक्षनेता: आयल्याथ कुट्टियारी गोपालन (भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष).
– निवडणूक निकाल: भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने ४८९ पैकी ३६४ जागा जिंकून स्पष्ट बहुमत मिळवले होते.
४. प्रमुख वैशिष्ट्ये:
– निवडणूक आयोगाचे पहिले मुख्य निवडणूक आयुक्त सुकुमार सेन यांच्या नेतृत्वाखाली ही निवडणूक प्रक्रिया पार पडली.
– पहिले मतदान हिमाचल प्रदेशातील ‘चिनी’ (Chini) या ठिकाणी झाले होते.
थोडक्यात सांगायचे तर, १७ एप्रिल १९५२ रोजी भारताला तिची पहिली लोकशाही मार्गाने निवडून आलेली संसद मिळाली.
संकलन : यशवंत वाघ