विशेष लेख

🇮🇳 ४ जुलै ‘तिरंगा’ रचनाकार पिंगाली वेंकय्या स्मृतिदिन

मुख्य संपादक - भाग्यवंत नायकुडे 4 months ago (Last updated: 4 months ago) 1 minute read

🇮🇳 ४ जुलै ‘तिरंगा’ रचनाकार पिंगाली वेंकय्या स्मृतिदिन

अकलूज वैभव न्यूज नेटवर्क
संकलक : आकाश भाग्यवंत नायकुडे
अकलूज दिनांक 04/07/2026 :
पिंगाली वेंकय्या (जन्म – २ ऑगस्ट १८७६ (आंध्रप्रदेश) स्मृती – ४ जुलै १९६९) हे भारतीय तिरंग्याचे रचनाकार होत. त्यांचा जन्म आंध्रप्रदेशातील मछलीपट्टनम जवळील भतालपेंनमारू येथे झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव पांडुरंग आणि आईचे नाव काळवती होते. ते भूतान ब्राह्मणांच्या एकूण नियोगाशी संबंधित होते. काकीनाडात आयोजित भारतीय राष्ट्रीय कॉंग्रेसच्या अधिवेशनात, वेंकय्या यांनी भारताचा राष्ट्रीय ध्वज होण्याची आवश्यकता असल्याचे मत व्यक्त केले आणि गांधीजींना ही कल्पना फार आवडली. गांधीजींनी त्यांना राष्ट्रध्वजाचे आरेखन करण्यास सांगितले. पिंगली वेंकय्या यांनी तीस वेगवेगळ्या देशांचे राष्ट्रीय झेंडे शोधले. १९२१ मध्ये विजयवाडा येथे झालेल्या इंडियन नॅशनल कॉंग्रेसच्या सत्रात वेंकय्या यांनी महात्मा गांधी यांची भेट घेऊन त्यांना केलेल्या लाल आणि हिरव्या रंगाचे ध्वज दाखविले. त्यानंतरच कॉंग्रेसच्या सर्व संमेलनांमध्ये दोन-रंगांचा ध्वज वापरला जाई, परंतु त्यावेळी हा ध्वज कॉंग्रेसने अधिकृतपणे मंजूर केला नाही. दरम्यान, जालंधरच्या हंसराजने ध्वजांकित एक वर्तुळ साइन करण्यास सुचविले. हे चक्र प्रगती आणि सामान्य माणसाचे प्रतीक मानले गेले. नंतर, गांधीजींच्या सूचनेनुसार, पिंगली वेंकय्या यांनी राष्ट्रीय ध्वजाकरिता शांतीचा पांढऱ्या रंगाचा समावेश केला. १९३१ मध्ये कराचीतील अखिल भारतीय परिषदेत भगव्या, पांढऱ्या व हिरव्या रंगाचा बनवलेला हा ध्वज काँग्रेसने स्वीकारला. नंतर, राष्ट्रीय ध्वजमध्ये, अशोक चक्राने या तिरंग्यामध्ये चरख्याचे स्थान घेतले. भारतीय राष्ट्रध्वज (तिरंगा) २२ जुलै १९४७ रोजी, भारत देशाला स्वातंत्र्य मिळण्याच्या २४ दिवस आधी अंगीकारला गेला. भारताच्या राष्ट्रीय ध्वजात चार रंगाचा वापर केला गेला आहे. केशरी, पांढरा, हिरवा आणि निळा. त्यामुळे भारताचा राष्ट्रीय ध्वज, रंगाचाच विचार केला तर तिरंगा नसून चौरंगा आहे. २२ जुलै १९४७ रोजी घटना समितीच्या बैठकीत ‘तिरंगी ध्वज’ भारताचा अधिकृत राष्ट्रीय ध्वज म्हणून स्वीकृत करण्यात आला. मधल्या पांढऱ्या पट्ट्यावर निळ्या रंगाचे अशोकचक्र (धम्मचक्र) असून ते सारनाथ येथील सिंहमुद्रेवर असलेले अशोकचक्र आहे. चक्राला २४ आरे आहेत. निळ्या रंगाचे अशोक चक्र हे सागराप्रमाणे अथांगता व कालचक्राचे व त्यासोबत बदलत जाणारे जग सूचित करतो. जीवन गतिमान असावे व भारतीयांनी शांततापूर्ण आगेकूच करावी असे धम्मचक्र दर्शविते. मूलतः हे चक्र विश्वशांतीचा संदेश देणार्‍या बौद्ध धर्माचे धम्मचक्र आहे. त्याला ‘अशोकचक्र’ या नावाने ओळखले जाते. भारतीय राष्ट्रध्वजाच्या उंचीचे व लांबीचे प्रमाण २:३ असे आहे, तसेच राष्ट्रध्वज खादीच्या अथवा रेशमाच्या कापडाचाच बनवला जावा असा सरकारी नियम आहे.
संकलन : मिलिंद पंडित, कल्याण
संदर्भ : विकिपीडिया